Schrijf je in voor de nieuwsbrief
In 1647 maakte Rembrandt een van de intiemste portretten uit zijn hele oeuvre: een ets van zijn vriend Jan Six, nonchalant lezend bij het raam. Dit is het verhaal van die ets, van de vriendschap tussen twee Amsterdammers in de 17de eeuw, en van het huis aan de Kloveniersburgwal waar Jan Six opgroeide, op loopafstand van Rembrandts eigen huis aan de Jodenbreestraat.
Deze Jan Six (1618-1700) is de stamvader van de bekende Amsterdamse familie Six. Niet te verwarren met zijn latere naamgenoot en nazaat, de hedendaagse kunsthandelaar Jan Six XI.
het jaar waarin Rembrandt de ets van Jan Six maakte
hier, dicht bij Museum Rembrandthuis, groeide Jan Six op
die de familie Six er nooit van weerhield de ets te blijven koesteren
Jan Six leunt ontspannen in de vensterbank en leest een tijdschrift bij het licht van het raam. Rembrandt vangt in deze ets niet alleen het portret van een vriend, maar ook zijn eigen meesterschap op het hoogtepunt van zijn kunnen. Was het misschien Jans eigen huis waar Rembrandt op bezoek was?
De ets uit 1647 toont haarfijn de sfeer en het karakter van het moment, en roept tegelijk een 17de-eeuwse wereld op die door die intimiteit nog altijd dichtbij voelt. Het bijzondere karakter van de ets volgt niet alleen uit de compositie, maar ook uit de verschillende voorstudies, staten en de etsplaat die Rembrandt maakte.
Het was niet de enige keer dat Rembrandt voor Jan Six werkte: hij maakte ook illustraties voor diens vriendenboek en toneelstuk, maar het geëtste portret bleef het mooiste voorbeeld van hun vriendschap.
Jan Six stierf in 1700 en liet een erfenis na die zowel zijn artistieke als zijn bestuurlijke kwaliteiten benadrukte: als schrijver en als burgemeester van Amsterdam. Vanaf dat moment raakten kunstenaars en verzamelaars gefascineerd door het beeld van de nonchalante jongeman in het venster, en ontstond een sterke behoefte om Rembrandt en Jan Six samen in schilderijen te romantiseren.
Een van de curieuze navolgingen die daaruit voortkwam is dit portret van Edward Astley uit 1762: de Engelse edelman liet zich schilderen in dezelfde houding als Jan Six op Rembrandts ets, meer dan een eeuw na het origineel.
Jan Six kwam uit een vooraanstaande Amsterdamse regentenfamilie. Zijn moeder Anna Wijmer kocht het pand aan de Kloveniersburgwal in 1632, toen Jan nog maar dertien jaar was. Hier groeide hij op, in een gezin dat Rembrandt bewonderde. Naast de ets uit 1647 schilderde Rembrandt in 1654 ook Jans portret, op een bijna impressionistische manier: van dichtbij blijken de gouden tressen van zijn rode mantel slechts snelle penseelstreken.
Een jaar eerder, in 1653, had Rembrandt 1000 gulden van de familie Six geleend. Toen bleek dat hij dat niet kon terugbetalen, bekoelde de vriendschap. De bewondering voor Rembrandts vakmanschap verliet de familie echter nooit: het geschilderde portret en de originele koperen etsplaat van de ets zijn tot op de dag van vandaag in bezit van de familie Six.
Ontdek ook de plek in de stad waar Jan Six opgroeide, tijdens de gratis stadswandeling Rembrandt in de stad. Meer over het huis waar deze ets ontstond, en de rest van Rembrandts grafisch werk, vind je in de collectie van Museum Rembrandthuis.
Loop tijdens de gratis stadswandeling langs de Kloveniersburgwal en andere plekken uit dit verhaal.
Bekijk de wandeling →Ontdek de Jodenbuurt en het Waterlooplein, de buurt waarin Rembrandt destijds woonde en werkte.
Ontdek de buurt →Meer schilderijen en etsen uit deze periode vind je in de collectie van het museum.
Bekijk de collectie →Bezoek Museum Rembrandthuis, het huis waar deze ets ontstond, in 45 minuten door het huis. Combineer dat met een wandeling langs de plekken uit Jan Six’ Amsterdam.