In Geen categorie

In ‘Rembrandt Curated’ plaatsen we een kunstwerk van Rembrandt naast een werk van een andere kunstenaar. De twee werken roepen onderling associaties op, door een gedeeld thema, compositie, kleurpalet, of gewoon een gevoel. De ‘Rembrandt Curated’ van vandaag: Rembrandt, De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp, 1632 (Mauritshuis, Den Haag) en Henri Gervex, Voor de operatie, ook bekend als Dr. Péan geeft les in het ziekenhuis van St. Louis, 1887 (Musée d’Orsay, Parijs).

Rembrandt schilderde dit groepsportret van zeven chirurgijns en de medicus Nicolaes Tulp in 1632. Het schilderij is er één uit een reeks van groepsportretten die voor de bestuurskamer van het Chirurgijnsgilde zijn gemaakt en waarvan de oudste uit 1603 stamt. Zo’n anatomiestuk kent een centraal motief, een anatomische les, en een hoofdrolspeler, de praelector ofwel de voorlezer. De aanleiding voor het ontstaan van dit schilderij was de anatomische les die Tulp in januari 1632 verrichtte. Een vooraanstaand medicus gaf tweemaal per week theorieles aan de Amsterdamse chirurgijns. Onderdeel van deze bijscholing was het bijwonen van praktijklessen in het anatomisch theater om zo meer inzicht te krijgen in de menselijke anatomie. Ieder jaar kon er een openbare ontleding plaatsvinden, naar aanleiding van die sectie maakte Rembrandt dit schilderij.

De artistieke prestatie van de nog jonge Rembrandt is verbazingwekkend, temeer daar hij tot dan toe nog niet al te veel portretten had geschilderd. Het lijkt of Rembrandt de groep mannen op een bepaald moment heeft getroffen. Het schilderij is echter een zorgvuldige compositie waarover goed is nagedacht. De aandacht van de beschouwer is gericht op de activiteit van Tulp die demonstreert hoe de spieren van de arm lopen, waarvoor de arm van het lijk is opengemaakt. De voorstelling krijgt extra dynamiek door het grote licht-donkercontrast.

Gervex’ schilderij (rechts), bekend als Voor de operatie, werd door kunstcritici in zijn tijd beschouwd als een moderne versie van Rembrandts schilderij. Net als zijn voorganger, laat Gervex de dokter omringd door zijn assistenten en leerlingen zien, terwijl zij het lijk bestuderen. Maar in tegenstelling tot Rembrandt geeft Gervex een verticale compositie gekozen, net uit het midden, vanuit een andere hoek gezien. Hij heeft het lijk meer op de voorgrond geplaatst, waarbij de mannen naar de achtergrond geduwd zijn, wat de voorstelling een dramatischere uitstraling geeft. Gervex heeft het medische boek op de voorgrond van Rembrandts schilderij vervangen door een set van chirurgische instrumenten op een witte doek, als een indicatie van de meest recente wetenschappelijke ontwikkelingen. Dit schilderij werd gepresenteerd tijdens de beroemde Salon de la Société des Artistes Français in 1887.

Wat zijn jouw gedachten over deze twee kunstwerken? Vormen ze een goed paar? We horen graag wat jij er van vindt!

Recente berichten

Geef een reactie