In Geen onderdeel van een categorie

Het is lang niet altijd gemakkelijk om de familieleden en vrienden van Rembrandt te herkennen op zijn schilderijen. Hoewel we bijvoorbeeld van het uiterlijk van Saskia een redelijk duidelijk beeld hebben, is er toch soms nog onenigheid over de vraag of zij op een bepaald schilderij nu wel of niet is afgebeeld. De kwestie wordt extra ingewikkeld, omdat het gezicht van Saskia de inspiratiebron vormde voor een gezichtstype dat Rembrandt vaak gebruikte. Rembrandts ideale vrouwen lijken eigenlijk allemaal wel een beetje op Saskia, zonder dat zij het ook werkelijk zijn. Toch zijn er vijf schilderijen waarover iedereen het wel eens is dat ze Saskia tonen. Verschillende daarvan lijkt hij gemaakt te hebben als een eerbetoon aan zijn vrouw, zoals het portret dat nu in Kassel is.

Het toont Saskia in schitterende, rijke fantasiekleding, met rood fluweel, bont en een spectaculaire flaphoed met een struisveer. Ze staat, in gedachten verzonken, en profiel. Het portret is waardig en ingetogen, maar met een grote visuele rijkdom, een voornaam portret dat recht doet aan Saskia’s deftige afkomst. Voor Rembrandt moet dit schilderij een belangrijk persoonlijk project zijn geweest. Hij heeft er gedurende een periode van bijna tien jaar aan gewerkt, ongeveer vanaf zijn verloving met Saskia (1633) tot aan haar dood (1642) en hij hield het schilderij altijd thuis. Pas dertien jaar later toen het water hem aan de lippen stond en hij dringend om geld verlegen zat, heeft hij het verkocht aan zijn goede vriend Jan Six I. Maar ook toen kon Rembrandt er nog niet helemaal afstand van doen en heeft hij zijn leerlingen er een vrije kopie naar laten maken. Die kopie hield hij bij zich, ter herinnering aan zijn grote liefde die hij op zo jonge leeftijd al moest missen. Deze kopie is nu te zien in de tentoonstelling Rembrandt’s Social Network.

Saskia was de dochter van de vermaarde advocaat Rombertus Uylenburgh, die de hoogste posities in Friesland bekleedde: pensionaris en jurist aan het Hooggerechtshof, en burgemeester van Leeuwarden. Hij was de laatste bezoeker van Willem van Oranje, vlak voor diens moord. Na zijn dood in 1624 volgde zijn jonge dochter Saskia haar zus Hizkia en zwager Gerrit van Loo, die haar voogd werd, naar Sint Annaparochie in 1627. In 1633 bezocht ze haar nicht Aeltje Uylenburgh in Amsterdam. In datzelfde jaar liet Aeltjes echtgenoot, de gereformeerde prediker Jan Sylvius, een portretets door Rembrandt maken. De kunstenaar werkte op dat moment in het huis en atelier van weer een andere neef, de kunsthandelaar Hendrick Uylenburgh. Het zal bij deze gelegenheid zijn geweest dat zij de succesvolle jonge kunstenaar heeft ontmoet. In juni waren ze verloofd, een jaar later trouwden ze.

Rembrandt heeft vele portretten van Saskia geschilderd en haar gelijkenis gebruikt in verschillende historie- en genrestukken, wat getuigt van een liefdevolle en respectvolle relatie. Ze schonk hem vier kinderen, van wie slechts één, Titus, de volwassen leeftijd bereikte. Gedurende deze jaren speelt de invloedrijke Uylenburgh-familie, met verschillende predikanten en geleerden als leden, een prominente rol in Rembrandts leven, niet altijd zonder spanningen. Ze uitten hun zorgen over zijn omgang met haar erfenis, en Saskia liet in haar testament opnemen dat Titus zijn erfdeel direct zou ontvangen zodra Rembrandt hertrouwde. In 1642 overleed ze na een ziekbed, vermoedelijk tuberculose, net op het moment dat Rembrandt  De Nachtwacht voltooide.

 

Rembrandt atelier (mogelijk Abraham van Dijck) Portret van Saskia Uylenburgh, ca. 1652 Olieverf op doek, 112 x 89 cm Antwerpen, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten

Recente berichten